Cukrzyca jest jedną z najczęściej występujących chorób.

Obecnie na całym świecie żyją miliony chorych na cukrzycę. Najczęściej są to osoby dorosłe, często w starszym wieku. Choroba ta występuje na każdym kontynencie, chociaż najwięcej zachorowań stwierdza się w północnej części półkuli ziemskiej. W Polsce szacuje się, że chorzy na cukrzycę stanowią ok. 5% ludności. Jednak lekarze nie znają dokładnej liczby chorych, gdyż jest ona często rozpoznawana przypadkowo.

Cukrzyca jest przewlekłym stanem chorobowym, którego zespół objawów klinicznych jest następstwem zaburzeń gospodarki węglowodanowej w organizmie. Jest to zaburzenie czynności trzustki, gruczołu produkującego insulinę. Brak lub niedobór insuliny powoduje, więc wzrost poziomu nieprzetworzonego cukru we krwi.

Mimo iż obecnie cukrzyca jest chorobą nieuleczalną chorzy na cukrzyce także dysponują kapitałem zdrowia, potencjałem, który istnieje mimo choroby. Niestety kapitał ten na ogół jest mniejszy, niż u osób zdrowych, ale jego rozsądne wykorzystanie pozwala zrównać różnice.

Życie w harmonii ze zdrowiem, u osób chorujących przewlekle na nieuleczalne choroby jest znacznie trudniejsze. Utrudnienie to dotyczy głównie sfery emocjonalnej, mówiąc o tym mam na myśli przede wszystkim dzieci i młodzież chorującą na cukrzycę typu I. Osoba chora na cukrzycę żyje, od momentu rozpoznania tej choroby w stałej obawie o swoją przyszłość, a jej życie w pewien sposób staje na głowie. Chory na cukrzycę nie może prowadzić takiego trybu życia na codzień jak osoba zdrowa. Istnieją w tym przypadku konieczne ograniczenia: dieta, plan aktywności fizycznej, niekiedy zmiana zawodu. Wiele czynności nie można dowolnie wykonywać, gdyż są one ograniczone przez dążenie do jak najlepszej kontroli choroby, do zapobiegania jej powikłaniom, do uzyskania najlepszych możliwości działania leków. Nie każda dojrzała, dorosła osoba jest wstanie sobie poradzić ze świadomością zachorowania na nieuleczalną chorobę, a co dopiero nastolatek w okresie dojrzewania. Wówczas obserwujemy bunt przeciw chorobie jako niesprawiedliwemu, złośliwemu zrządzeniu losu.

Wiele osób kieruje się wtedy w sprawach leczenia głównie emocjami. Zwykle człowiek nie potrafi w takim momencie myśleć racjonalnie o swojej chorobie i adaptacji. Zanim nastąpi etap przystosowania obserwujemy kolejno etap agresji względem całego świata a następnie rezygnacji. Na początku wszystko jest obce, niezrozumiałe i jest to normalna reakcja na wiadomość o rozpoznaniu przewlekłej choroby. Chory krok po kroku zapoznaje się z cukrzycą, uczy się wykonywania badań, wstrzykiwania insuliny oraz poznaje zasady leczenia swojej choroby.

Bardzo ważne jest, aby chory posiadał jak największą wiedzę na temat choroby. Powinien zdawać sobie sprawę jak niebezpieczna jest to choroba i jak groźne powikłania mogą stać się następstwem jej bagatelizowania. Musi wiedzieć, że, mimo iż ich zdrowie jest trudniejsze do utrzymania na dobrym poziomie, mimo iż jest uwarunkowane wieloma okolicznościami, przede wszystkim umiejętnymi codziennymi działaniami leczniczymi, jest równie cenne, wartościowe i może zapewnić im normalne życie.

           Podstawą leczenia cukrzycy jako choroby metabolicznej jest odpowiednia dieta. Żywienie, które dostarczy optymalnej ilości energii pochodzącej z węglowodanów, tłuszczów i białek, oraz składników regulujących przemianę materii, odpowiedzialnych za budowę komórek i tkanek oraz podczytujących czynność narządów. Zaliczamy do nich: aminokwasy egzogenne, witaminy, pierwiastki śladowe i składniki mineralne.

Zakłócenia metabolizmu towarzyszące cukrzycy często prowadzą do niedoborów witamin i składników mineralnych. Ponieważ niektóre witaminy i sole mineralne mają istotny wpływ na utrzymanie prawidłowego poziomu cukru we krwi oraz profilaktykę powikłań cukrzycowych, zalecane jest uzupełnianie diety cukrzycowej o takie składniki odżywcze jak: witaminy grupy B: B1, B2, B5, B6, B12, PP, biotynę oraz kwas foliowy, które są istotne dla prawidłowego metabolizmu węglowodanów w organizmie. Chronią przed ryzykiem miażdżycy, które wzrasta u cukrzyków. Konieczne jest również zaspokajanie potrzeb organizmu na składniki mineralne, takie jak: magnez, cynk, chrom i selen, ponieważ odgrywają istotną rolę w prawidłowej gospodarce węglowodanowej organizmu, m.in. syntezie, uwalnianiu i skuteczności działania insuliny.

Zapobiegają powstawaniu typowego dla cukrzycy niedoboru magnezu, związanego ze zwiększonym wydalaniem.

            U chorych na cukrzyce bardzo często dochodzi do groźnych powikłań, na przykład w postaci uszkodzenia siatkówki czy nerek. Częściowo odpowiedzialne są za to reaktywne formy tlenu, które z powodu podwyższonego poziomu glukozy wytwarzane są w nadmiarze. Reaktywne formy tlenu, uszkadzają DNA, przyczyniając się do powstania nowotworów.

Dieta powinna, więc być również uzupełniona o produkty zawierające przeciwutleniacze, czyli witaminy C, E oraz selen, które zabezpieczają komórki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Jest to o tyle istotne, gdyż u chorych na cukrzycę obserwuje się wzmożone tworzenie wolnych rodników.

            Leczenie cukrzycy zapewnia wyrównanie metaboliczne, przez co stanowi podstawę zapobiegania zarówno ostrym jak i późnym powikłaniom tego schorzenia. Ostre powikłania cukrzycy mogą stanowić zagrożenie dla życia chorego. Zaliczamy do nich: śpiączkę hipoglikemiczną – wywołana stanem niedocukrzenia; śpiączkę ketonową (kwasicę metaboliczną), która jest wywołana brakiem lub znacznym niedoborem insuliny.

Leczenie cukrzycy składa się, więc zarówno z leczenia farmakologicznego jak i dietetycznego.

Leczenie farmakologiczne sprzyja zmniejszeniu glikemii, normalizacji lipidów surowicy oraz normalizacji ciśnienia tętniczego. Leczenie to wymaga stosowania: leków zwiększających wydzielanie insuliny endogennej (pochodne sulfonylomocznika); środków zmniejszających trawienie i wchłanianie wewnątrz jelitowe węglowodanów; leczenie insuliną (w przypadku cukrzycy insulinozależnej).

Leczenie dietetyczne natomiast ma na celu osiągnięcie przez pacjenta należnej masy ciała, gdyż u ok. 80% chorujących na cukrzycę typu II występuje nadwaga lub otyłość. Zapobiega występowaniu stanów niedocukrzenia, jak i hiperglikemii. Prawidłowa dieta zmniejsza ryzyko miażdżycy i innych powikłań.

Dieta w cukrzycy powinna być mieszana i urozmaicona. Organizm potrzebuje wszystkich składników w odpowiedniej ilości i proporcji. W przypadku osób chorujących na cukrzycę zaleca się jedne składniki kosztem innych ( np. skrobia zamiast cukru, tłuszcz roślinny zamiast tłuszczu zwierzęcego). Żywność musi pokrywać zarówno ilościowe jak i jakościowe zapotrzebowanie organizmu oraz uwzględniać korzystny wpływ na glikemię, lipidemię i inne czynniki, aby można było je racjonalnie łączyć z pozostałymi metodami leczenia i zapobiegania powikłaniom cukrzycy.

Jak widzimy urzymanie stanu zdrowia na dobrym pziomie ma istotne znacenie w przebiegu cukrzycy. Stosowanie się do zaleceń stawianych przez diabetologów i dietetyków pozwala znacznie zmniejszyć, a niekiedy wyeliminować ryzyko wystąpienia pwikłań, które mogą okazać się nawet śmiertelne dla chorego.